Tổng quan

Tư vấn Thiết lập Hệ thống Truy Xuất Nguồn Gốc (TXNG) cho Nông Nghiệp – Bền Vững & Kiểm Chứng Được
1 Truy xuất nguồn gốc (TXNG) trong nông nghiệp là gì và tại sao lại quan trọng đến vậy?

Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển dịch mạnh sang quản lý theo dữ liệu, truy xuất nguồn gốc (TXNG) không còn là việc “dán mã QR” để giới thiệu sản phẩm. Một hệ thống TXNG đúng nghĩa phải giúp kiểm soát theo lô, trả lời chính xác sản phẩm đến từ đâu – đã qua những công đoạn nào – ai chịu trách nhiệm – và xử lý ra sao khi có sự cố.

Theo Thông tư 02/2024/TT-BKHCN (hiệu lực từ 01/06/2024), tổ chức/cá nhân sản xuất – kinh doanh nông sản phải thực hiện TXNG. Kết hợp các tiêu chuẩn quốc gia như TCVN 12850:2019 (yêu cầu chung hệ thống TXNG), TCVN 13274 (định dạng mã truy vết), TCVN 13275 (vật mang dữ liệu)... TXNG còn hỗ trợ cấp mã số vùng trồng/ao nuôi nhanh chóng cho xuất khẩu (EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc yêu cầu nghiêm ngặt).

ISOCERT cung cấp dịch vụ tư vấn và thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc nông nghiệp dựa trên tiêu chuẩn quốc gia, dữ liệu vận hành thật và công nghệ phù hợp, giúp trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp xây dựng TXNG vận hành được trong thực tế, không hình thức.

Lợi ích lớn nhất: 

Đối với HTX/trang trại: Quản lý lô sản xuất chặt chẽ, giảm tổn thất khi sự cố, tăng giá bán nhờ minh bạch.
Đối với doanh nghiệp thu mua: Dễ kiểm chứng nguồn gốc, giảm rủi ro hàng giả/ kém chất lượng.
Đối với người tiêu dùng & nhà nước: Tăng niềm tin, dễ giám sát an toàn thực phẩm.

 

2 Doanh nghiệp nông nghiệp đang gặp khó ở đâu khi triển khai truy xuất nguồn gốc (TXNG)?
 

Rất nhiều doanh nghiệp, HTX nông nghiệp chia sẻ rằng: họ không thiếu quyết tâm làm TXNG, nhưng càng làm càng rối. Nguyên nhân không nằm ở một điểm đơn lẻ, mà đến từ cách tiếp cận sai ngay từ đầu. Dưới đây là những “điểm nghẽn” phổ biến nhất, được phân tích theo đúng góc nhìn vận hành thực tế.

2.1. Nhầm lẫn giữa mã QR và hệ thống truy xuất nguồn gốc
 

Doanh nghiệp thường tự hỏi:

Tôi đã dán mã QR rồi, vậy đã gọi là có TXNG chưa?
Khách hàng quét được thông tin sản phẩm, vậy còn thiếu gì nữa?
Thực tế:
Mã QR chỉ là vật mang dữ liệu, không phải hệ thống.
Nếu dữ liệu phía sau QR không được liên kết theo lô – theo quy trình – theo thời gian, thì khi cần truy xuất ngược hoặc thu hồi, QR không giúp ích được gì.
Khó khăn nằm ở chỗ: doanh nghiệp đầu tư vào “phần nhìn thấy”, nhưng chưa xây dựng phần cốt lõi là dữ liệu và quy trình.

2.2. Không xác định rõ “truy xuất cái gì” và “truy xuất đến đâu”

Một trong những câu hỏi gây lúng túng nhất:
Nên truy xuất theo vùng trồng, theo hộ, theo lô hay theo vụ?
Có cần truy xuất toàn bộ chuỗi hay chỉ một phần?

Thực trạng thường gặp:
Có nơi truy xuất quá rộng → dữ liệu nhiều, nhân sự quá tải, không duy trì được.
Có nơi truy xuất quá hẹp → không đáp ứng yêu cầu pháp lý hoặc đối tác.
Vấn đề cốt lõi: chưa xác lập rõ phạm vi TXNG ngay từ đầu, dẫn đến hệ thống hoặc “phình to” hoặc “thiếu lực”.

2.3. Dữ liệu ghi chép nhiều nhưng không dùng được

Doanh nghiệp hay than:
Nhân sự ghi chép rất nhiều, nhưng khi cần tổng hợp thì không ra được gì.
Sổ tay có, file Excel có, nhưng không ghép được thành dòng truy xuất.

Nguyên nhân thường là:
Ghi dữ liệu theo thói quen, không theo sự kiện theo dõi trọng yếu.
Mỗi bộ phận ghi một kiểu, không có cấu trúc chung.
Không xác định rõ dữ liệu nào là bắt buộc – dữ liệu nào là tham khảo.
Hệ quả: dữ liệu tồn tại nhưng không đủ độ tin cậy để truy xuất, càng không đủ để làm bằng chứng khi có sự cố.

2.4. Quy trình TXNG không khớp với vận hành thực tế

Một câu hỏi rất “đắt” mà nhiều lãnh đạo đặt ra sau khi triển khai:
Vì sao quy trình TXNG viết rất đẹp nhưng nhân sự không làm theo?
Thực tế:
Quy trình được xây dựng trên giấy, không đi theo luồng sản xuất thật.
Điểm ghi nhận dữ liệu đặt sai thời điểm, gây gián đoạn công việc.
TXNG bị xem như “việc thêm”, không phải một phần của vận hành.
Khi TXNG không gắn với nhịp sản xuất hàng ngày, hệ thống sẽ sớm bị bỏ quên.

2.5. Nhân sự không hiểu vai trò của mình trong hệ thống TXNG

Doanh nghiệp thường gặp tình huống:

Nhân sự làm cho có, không biết vì sao phải ghi dữ liệu này.
Không rõ ai chịu trách nhiệm nếu dữ liệu sai hoặc thiếu.

Nguyên nhân:
Chưa đào tạo nhận thức TXNG theo vai trò (ai ghi – ai kiểm – ai chịu trách nhiệm).
TXNG bị xem là việc của một bộ phận (QA/QLCL), không phải của toàn hệ thống.
Khi trách nhiệm không rõ ràng, dữ liệu TXNG sẽ nhanh chóng mất giá trị.

2.6. Phần mềm được đưa vào quá sớm

Một sai lầm khá phổ biến:
Mua phần mềm trước, rồi mới tính quy trình và dữ liệu sau.

Hệ quả:
Phần mềm không khớp với mô hình sản xuất.
Phải “uốn” quy trình theo phần mềm, gây phản ứng ngược từ nhân sự.
Sau một thời gian, phần mềm bị bỏ không hoặc chỉ dùng để xuất QR.
Bản chất: phần mềm chỉ nên là bước sau, khi quy trình và dữ liệu đã được thiết kế đúng.

2.7. Thiếu đơn vị dẫn dắt tổng thể hệ thống

Nhiều doanh nghiệp chia sẻ:
Chúng tôi làm từng phần: chỗ này nhờ tư vấn, chỗ kia mua phần mềm, nhưng không kết nối được.
Nguyên nhân:
Thiếu một đơn vị hiểu cả tiêu chuẩn – pháp lý – vận hành – dữ liệu – công nghệ.
TXNG bị chia cắt thành các mảnh rời rạc.
Đây chính là lý do ISOCERT tiếp cận TXNG như một hệ thống tổng thể, bắt đầu từ tư duy – quy trình – dữ liệu, rồi mới đến công nghệ.

3 ISOCERT giải quyết những khó khăn trong triển khai TXNG nông nghiệp như thế nào?

Sau khi làm việc với nhiều doanh nghiệp, HTX và dự án TXNG nông nghiệp tại các địa phương, ISOCERT nhận thấy:
Doanh nghiệp không thiếu công cụ, mà thiếu một cách tiếp cận hệ thống – đúng tiêu chuẩn – bám sát vận hành thực tế.
Dịch vụ tư vấn TXNG nông nghiệp của ISOCERT được xây dựng dựa trên TCVN 12850:2019, các tiêu chuẩn TXNG theo lĩnh vực và Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, triển khai theo 7 bước cốt lõi:

3.1 Khảo sát thực địa tận nơi

Chuyên gia đến vùng trồng/ao nuôi/trang trại để đánh giá quy trình hiện tại (gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch), rà soát dữ liệu lô sản xuất, nhập xuất vật tư. Xác định điểm thiếu sót để đáp ứng TCVN & Thông tư 02/2024. Kết quả: Báo cáo khảo sát + sơ đồ chuỗi cung ứng cá nhân hóa.

3.2 Đào tạo nhận thức TXNG cơ bản

Tổ chức lớp cho lãnh đạo, cán bộ QA & bà con xã viên. Giải thích nguyên tắc TXNG (truy xuất ngược/xuôi, thu hồi lô), vai trò từng bên, thành lập ban chỉ đạo TXNG với phân công trách nhiệm rõ ràng.

3.3 Tư vấn xây dựng quy trình nội bộ & định danh

Hỗ trợ đăng ký tiền tố mã doanh nghiệp GS1; định danh địa điểm (GLN vùng trồng/ao nuôi), lô sản xuất; xác định CTE trọng yếu (ví dụ: ngày gieo trồng, vật tư sử dụng, thời điểm thu hoạch) & KDE (nguồn giống, thuốc bảo vệ thực vật). Xây dựng quy trình ghi nhận đơn giản (offline nếu cần).

3.4 Đào tạo áp dụng thực hành

Chọn 1 lô sản xuất thí điểm để thực hành ghi nhận dữ liệu, gắn mã TXNG, kiểm tra khả năng truy xuất ngược (từ thành phẩm về giống) & xuôi (khoanh vùng thu hồi). Hướng dẫn bà con dùng giọng nói/hình ảnh để nhập liệu dễ dàng.

3.5 Triển khai toàn bộ hệ thống & kết nối CSDL quốc gia

Mở rộng toàn vùng/trang trại/HTX, tích hợp phần mềm hỗ trợ (OMFARM nếu cần), đưa dữ liệu lên Cổng TXNG quốc gia. Đảm bảo hệ thống sẵn sàng liên thông dữ liệu quốc tế.

3.6 Đào tạo đánh giá nội bộ

Hướng dẫn nhân sự tự kiểm tra định kỳ, phát hiện lỗi sớm và cải tiến (theo nguyên tắc PDCA). Cấp chứng chỉ nội bộ cho chuyên gia đánh giá.

3.7 Hướng dẫn lập hồ sơ công bố áp dụng 

Hướng dẫn khách tự lập hồ sơ công bố áp dụng (theo mẫu quy định), hỗ trợ kiểm tra hoàn thiện. Đảm bảo khách tự chủ hồ sơ, sẵn sàng thanh tra lâu dài.

ISOCERT giúp doanh nghiệp biến TXNG từ “gánh nặng” thành “năng lực”
ISOCERT không bán mã QR, không chỉ bán phần mềm.
Chúng tôi thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc nông nghiệp vận hành được trong thực tế, đúng tiêu chuẩn, đúng dữ liệu và đúng mục tiêu phát triển của doanh nghiệp.