Rất cần các tiêu chuẩn quốc gia cho các sản phẩm, dịch vụ Halal tại Việt Nam

Việc xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia cho các sản phẩm, dịch vụ Halal sẽ góp phần hình thành một bộ tiêu chuẩn quốc gia về Halal đồng bộ, bao phủ các khâu từ sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối đến dịch vụ tiêu dùng cuối cùng. Đây là bước đi cần thiết nhằm đảm bảo sự tương thích với hệ thống tiêu chuẩn Halal trên thế giới và phù hợp với thông lệ quốc tế, qua đó tạo thuận lợi cho công tác chứng nhận và thúc đẩy thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường Halal toàn cầu.

Hồi giáo (hay còn gọi là đạo Hồi hay đạo Islam) là một tôn giáo lớn trên thế giới hiện nay, với số lượng khoảng 2 tỷ tín đồ. Tôn giáo này được xây dựng dựa trên sự mặc khải của Thượng đế (Allah) cho Nhà tiên tri Muhammad. Hệ thống giáo lý Hồi giáo thông qua luật Shari’ah chi phối toàn diện đời sống tín đồ. Trong đó, có cặp khái niệm quan trọng là Halal và Haram. “Halal” nghĩa là “được phép”, tức là những hành vi, sản phẩm (bao gồm cả thực phẩm) hoặc giao dịch được cho phép trong khuôn khổ luật Shari’ah. Ngược lại, Haram là “bị cấm”.

Cho đến nay, trên thế giới đã hình thành “ngành Halal” mang ý nghĩa là hệ thống sản xuất, phân phối, tiêu dùng các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với chuẩn mực Halal. Xuất phát từ thực phẩm, ngành này đã phát triển thành một thị trường toàn cầu trị giá hàng nghìn tỷ đôla Mỹ (USD): khoảng 1.400 tỷ USD vào năm 2020 và dự báo đạt 15.000 tỷ USD vào năm 2050. Ngành Halal chủ yếu liên quan đến thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, tài chính Hồi giáo, du lịch Halal và thời trang. Sự phát triển của ngành Halal một mặt là bởi niềm tin tôn giáo, mặt khác là do các tiêu chuẩn Halal thường đi kèm với minh bạch, an toàn, vệ sinh – là những yếu tố thu hút những người tiêu dùng không theo đạo Hồi.

Ảnh: Minh họa

Tiềm năng và thách thức đối với Việt Nam

Việt Nam có điều kiện thuận lợi để phát triển ngành Halal, bao gồm vị trí địa lý và năng lực sản xuất nông sản, thủy sản và chế biến thực phẩm. Ngành “công nghiệp Halal” tại Việt Nam manh nha từ đầu những năm 1990 và được quan tâm nhiều từ thập niên 2000 khi có sự gia tăng hoạt động thương mại giữa Việt Nam và các quốc gia Hồi giáo. Đến nay, nhiều doanh nghiệp Việt đã tiếp cận tiêu chuẩn Halal, phục vụ xuất khẩu sang các thị trường Đông Nam Á, Trung Đông v.v…

Bên cạnh những thuận lợi, ngành Halal tại Việt Nam cũng gặp phải nhiều thách thức như nhận thức của cộng đồng về Halal, sự thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên môn, nhất là đội ngũ am hiểu luật Shari’ah trên cả phương diện kỹ thuật và tôn giáo, các vấn đề liên quan đến chứng nhận Halal, sự cạnh tranh từ các quốc gia đã có nền công nghiệp Halal phát triển như Malaysia, Indonesia, Thái Lan.

Nhằm hiện thực hóa tiềm năng phát triển ngành Halal, Việt Nam đã và đang triển khai nhiều hoạt động từ cấp Trung ương đến địa phương. Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng và phát triển ngành Halal Việt Nam đến năm 2030” đây là động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển ngành Halal ở Việt Nam. Các thỏa thuận hợp tác song phương với các tổ chức chứng nhận Halal quốc tế từ Malaysia, Indonesia, UAE đã giúp hàng hóa Việt dễ dàng tiếp cận thị trường Halal thế giới. Đồng thời, hệ thống tiêu chuẩn quốc gia Halal (TCVN Halal) đang được phát triển để hình thành hành lang pháp lý minh bạch và nhất quán [Theo: https://tcvn.gov.vn/].

Ảnh: Lãnh đạo Ủy Ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc Gia (STAMEQ), đã tiếp và làm việc với các đối tác quốc tế trong lĩnh vực Halal (năm 2024).

Tiêu chuẩn hóa về Halal trên thế giới

Đối với vấn đề Halal, trên bình diện quốc tế, Ủy ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (CODEX) có 01 tiêu chuẩn hướng dẫn chung về việc sử dụng khái niệm Halal (CXG 24-1997 General Guidelines for Use of the Term Halal). Viện Tiêu chuẩn Đo lường các nước Hồi giáo thuộc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) cũng công bố bộ tiêu chuẩn Halal với ký hiệu OIC/SMIIC. Tổ chức OIC hiện có 57 thành viên trên khắp các châu lục, do đó có thể coi tiêu chuẩn OIC/SMIIC là tiêu chuẩn quốc tế.

Về tiêu chuẩn khu vực, hiện có 01 tiêu chuẩn ASEAN về sơ chế và chế biến sản phẩm thực phẩm Halal (General guidelines on the preparation and handling of Halal food). Tổ chức tiêu chuẩn hóa của Hội đồng hợp tác vùng Vịnh Ả rập (GSO) cũng công bố các tiêu chuẩn đối với sản phẩm Halal. Các tiêu chuẩn GSO về Halal cũng như tiêu chuẩn SMIIC của OIC được sử dụng phổ biến trong cộng đồng Hồi giáo, hoạt động chứng nhận dựa trên các tiêu chuẩn này là một trong những điều kiện tiên quyết để hàng hóa nhập khẩu vào thị trường vùng Vịnh nói riêng và Trung Đông nói chung.

Về tiêu chuẩn quốc gia, hiện nay nhiều nước Hồi giáo như Malaysia, Indonesia... đã công bố tiêu chuẩn đối với sản phẩm Halal. Các nước có cộng đồng Hồi giáo là thiểu số như Thái Lan, Philippines... cũng có các tiêu chuẩn đối với sản phẩm, dịch vụ liên quan Halal.

Mặc dù cùng dựa vào luật Shari’ah, nhưng đạo Hồi có nhiều giáo phái khác nhau nên quan điểm về Halal cũng có những khác biệt nhất định, dẫn đến sự khác biệt trong tiêu chuẩn Halal của các tổ chức và các nước trên thế giới.

Tiêu chuẩn hóa về Halal tại Việt Nam

Năm 2019-2020, Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F3 Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm do Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam được giao trực tiếp quản lý đã xây dựng và thông qua Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (nay là Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia) thẩm định và đã trình Bộ Khoa học và Công nghệ công bố TCVN 12944:2020 Thực phẩm Halal – Yêu cầu chung. Nội dung của tiêu chuẩn này tham khảo các tiêu chuẩn CODEX, ASEAN, Malaysia, Thái Lan, Ả-rập Xê-út. Nội dung chính của TCVN 12944:2020 bao gồm các yêu cầu về nguồn gốc thực phẩm Halal; yêu cầu về sơ chế, chế biến, bao gói, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản thực phẩm Halal; yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Năm 2022-2023, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục công bố 04 tiêu chuẩn quốc gia sau đây:

+ TCVN 13708:2023 Thực hành nông nghiệp tốt đối với cơ sở sản xuất Halal, bao gồm các yêu cầu chung và các yêu cầu cụ thể đối với hoạt động trồng trọt, chăn nuôi.

+ TCVN 13709:2023 Thức ăn chăn nuôi Halal, bao gồm các yêu cầu về nguyên liệu, quá trình sơ chế/chế biến, bao gói, ghi nhãn, bảo quản và vận chuyển, vệ sinh và an toàn sản phẩm thức ăn chăn nuôi.

+ TCVN 13710:2023 Thực phẩm Halal – Yêu cầu đối với giết mổ động vật, bao gồm các yêu cầu đối với c sở chăn nuôi; thu mua động vật, vận chuyển động vật; giai đoạn trước khi giết mổ; quá trình giết mổ; xử lý sau giết mổ; bao gói, ghi nhãn, bảo quản và vận chuyển sản phẩm động vật; xử lý sản phẩm không Halal; truy xuất nguồn gốc.

+ TCVN 13888:2023 Yêu cầu đối với tổ chức chứng nhận sản phẩm Halal.

Các tiêu chuẩn này được xây dựng trên cơ sở tham khảo các tiêu chuẩn của vùng Vịnh Ả rập (GSO), tiêu chuẩn GLOBALG.A.P và tiêu chuẩn quốc gia của các nước Đông Nam Á như Philippines, Indonesia... 

Ảnh: Một số TCVN đã được công bố

Năm 2024, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố TCVN 14230:2024 Dịch vụ du lịch thân thiện với người Hồi giáo – Các yêu cầu. Trong bối cảnh du khách Hồi giáo không chỉ quan tâm đến các điểm đến nổi tiếng, mà còn muốn có những trải nghiệm văn hóa, tôn giáo và xã hội phù hợp với đức tin và giá trị của họ, đã tạo ra nhu cầu đáng kể về các dịch vụ thân thiện với người Hồi giáo.

Bên cạnh đó, cũng đã có một số tiêu chuẩn hỗ trợ việc xác thực, đánh giá sự tuân thủ với các tiêu chí trong các tiêu chuẩn nêu trên, ví dụ TCVN 13564:2023 Đồ uống không cồn – Đồ uống đại mạch – Xác định hàm lượng etanol bằng phương pháp sắc ký khí, TCVN 13842-3:2023 (ISO/TS 20224-3:2020) Phân tích dấu ấn sinh học phân tử – Phát hiện nguyên liệu động vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi bằng real-time PCR – Phần 3: Phương pháp phát hiện ADN của lợn.

Định hướng xây dựng tiêu chuẩn Halal giai đoạn tới

Trong bối cảnh nhu cầu về sản phẩm và dịch vụ Halal ngày càng tăng, việc mở rộng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia cho các sản phẩm, dịch vụ Halal là cần thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao tính minh bạch, an toàn và chất lượng sản phẩm, dịch vụ trong nước.

Tiếp nối các tiêu chuẩn quốc gia đã công bố trong giai đoạn 2020-2024, trong năm 2025, Ban kỹ thuật TCVN/TC/F3 đang triển khai xây dựng tiêu chuẩn “Thực phẩm Halal – Yêu cầu đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống”. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu đối với cơ sở bếp ăn, nhà hàng, khách sạn (nhà hàng trong khách sạn và khu vực phục vụ buffet của khách sạn), căng tin, các địa điểm tự phục vụ, khu vực bán đồ ăn nhanh trong siêu thị, dịch vụ ăn uống trên xe khách, máy bay và tàu thủy, cơ sở sản xuất kinh doanh bánh ngọt v.v… Tiêu chuẩn này áp dụng đối với nguyên liệu được sử dụng tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống; phương pháp sơ chế, chế biến, bảo quản, phục vụ bữa ăn và nhân viên làm việc trong các quá trình này; các thiết bị, dụng cụ và cơ sở vật chất được sử dụng.

Ảnh: Minh họa

Dự kiến trong năm 2026, các Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia sẽ tập trung vào việc hoàn thiện khung tiêu chuẩn đối với các lĩnh vực then chốt trong chuỗi cung ứng sản phẩm Halal, cụ thể:

Đối với lĩnh vực thực phẩm: xây dựng các hướng dẫn về vệ sinh thực phẩm Halal, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến thực phẩm;

Đối với lĩnh vực chăm sóc cá nhân và chăm sóc sức khỏe: xây dựng tiêu chuẩn về yêu cầu đối với mỹ phẩm Halal, dược phẩm Halal, trang thiết bị y tế Halal;

Đối với lĩnh vực đánh giá sự phù hợp: xây dựng tiêu chuẩn về yêu cầu đối với năng lực của phòng thử nghiệm Halal, tổ chức giám định Halal, hướng dẫn về chương trình chứng nhận sản phẩm Halal.

Ảnh: Minh họa

Thay lời kết

Halal là một khái niệm xuất phát từ luật Shari’ah với tính thiêng liêng cao. Do đó, trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, cần tránh vô tình hay hữu ý để xảy ra sự đơn giản hóa Halal thành một tiêu chuẩn kỹ thuật đơn thuần, tách rời khỏi bản chất tín ngưỡng. Tương tự, trong quá trình triển khai áp dụng tiêu chuẩn, quảng bá sản phẩm Halal, cần có sự tham vấn từ cộng đồng Hồi giáo hoặc các chuyên gia phù hợp.

Việc xây dựng các tiêu chuẩn này sẽ góp phần hình thành một bộ tiêu chuẩn quốc gia về Halal đồng bộ hơn, bao phủ các khâu từ sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối đến dịch vụ tiêu dùng cuối cùng. Đây là bước đi cần thiết nhằm đảm bảo sự tương thích với hệ thống tiêu chuẩn Halal trên thế giới và phù hợp với thông lệ quốc tế, qua đó tạo thuận lợi cho công tác chứng nhận và thúc đẩy thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường Halal toàn cầu./.