TIÊU CHUẨN HÓA ĐIỆN GIÓ NGOÀI KHƠI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NĂNG LƯỢNG XANH

Trong số các nguồn năng lượng tái tạo, điện gió đã nhanh chóng trở nên quan trọng, đóng góp đáng kể vào sự phát triển bền vững của ngành năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng và khắc phục biến đổi khí hậu toàn cầu. Điện gió không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, giảm lượng khí thải carbon, mà còn có tiềm năng kinh tế lớn. Trong bài này đề cập đến sự cần thiết và những nội dung liên quan đến tiêu chuẩn hóa trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi.

Ảnh: Minh họa [Nguồn: https://www.bing.com/images]

Trên thế giới, Cơ quan Năng lượng tái tạo Quốc tế (IRENA) đã công bố số liệu thống kê mới nhất năm 2024 và chỉ ra mức tăng trưởng kỷ lục về công suất năng lượng tái tạo trên toàn thế giới. Với công suất tăng thêm 585 Gigawatt (GW), năng lượng tái tạo chiếm hơn 90% tổng công suất mở rộng trên toàn cầu vào năm 2024, đây là tốc độ tăng trưởng hàng năm kỷ lục (15,1%). Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo rằng tiến độ vẫn chưa đạt được mục tiêu 11,2 Terawatt (TW) [Một TW bằng 1000 GW] cần thiết để phù hợp với mục tiêu toàn cầu là tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo được lắp đặt vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, công suất năng lượng tái tạo cần phải tăng 16,6% mỗi năm cho đến năm 2030. Một loạt các khuyến nghị được đưa ra nhằm điều chỉnh hướng đi cho các quốc gia, trong đó có: các chính sách và quy định cần được tăng cường để giải quyết các rào cản và điểm nghẽn, bao gồm các chính sách tài khóa và ưu đãi cho năng lượng tái tạo và các biện pháp tiết kiệm năng lượng; cần tập trung nỗ lực vào việc mở rộng và hiện đại hóa lưới điện và tăng khả năng lưu trữ năng lượng; tăng cường tham vấn và hợp tác quốc tế; đặc biệt, các nước phát triển nên nhanh chóng mở rộng quy mô và tăng cường hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển để hỗ trợ hoạch định và thực hiện chuyển đổi năng lượng. Mặc dù tiêu chuẩn hóa không được đề cập cụ thể, nhưng các khuyến nghị có ám chỉ đến vai trò mà các tiêu chuẩn có thể đóng góp để hỗ trợ sự hợp tác trên toàn thế giới, đặc biệt trong việc hiện đại hóa lưới điện và làm giảm bớt các rào cản và điểm nghẽn trong phát triển năng lượng xanh [Nguồn:  http://www.iec.ch/blog/Record year for renewables].

Được thành lập từ năm 1906, Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) là một tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế chuyên soạn thảo và công bố các tiêu chuẩn quốc tế luôn được cập nhật và tiên tiến về kỹ thuật, công nghệ điện, điện tử và các công nghệ liên quan. Một trong những mục tiêu chiến lược của IEC là giúp thúc đẩy một thế giới bền vững thông qua các tiêu chuẩn IEC và hệ thống đánh giá sự phù hợp. IEC có một số Ban kỹ thuật  xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế cho các hệ thống năng lượng tái tạo, giúp cho các hệ thống năng lượng tái tạo hoạt động an toàn và hiệu quả hơn. Đó là Ban kỹ thuật IEC/TC4 Tua bin thủy lực; IEC/TC5 Tua bin hơi nước; IEC/TC82 Hệ thống năng lượng quang điện mặt trời; IEC/TC88 Hệ thống phát điện năng lượng gió; IEC/TC114 Năng lượng biển - Bộ chuyển đổi sóng, thủy triều và dòng nước khác; IEC/TC117 Nhà máy điện nhiệt mặt trời.

Ban kỹ thuật IEC/TC 88 Hệ thống phát điện năng lượng gió, là một trong những Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quan trọng của IEC dành cho ngành năng lượng tái tạo. Hiện nay Ban kỹ thuật này có 31 quốc gia là thành viên đầy đủ, bao gồm hầu hết các quốc gia phát triển, có ngành công nghiệp điện gió phát triển nổi bật trên thế giới và có 11 quốc gia là thành viên quan sát, do Đan Mạch đóng vai thư ký vụ, đã xây dựng được 59 tiêu chuẩn quốc tế IEC và đang tiếp tục triển khai hàng chục (33) dự án tiêu chuẩn khác. Đây là những tiêu chuẩn quốc tế quan trọng định hướng cho việc phát triển ngành năng lượng điện gió ngày càng mở rộng nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu. Để tham gia triển khai các dự án tiêu chuẩn, IEC/TC 88 thành lập: 06 Nhóm công tác (Working Groups-WG); 15 Tổ dự án (Project Teams -PT); 12 Tổ duy trì tiêu chuẩn (Maintenance Teams - MT); 06 Nhóm công tác chung/ hỗn hợp (Joint Working Groups- JWG) với các Ban kỹ thuật, Tiểu ban kỹ thuật khác nhau của IEC và ISO; 04 Nhóm đặc biệt Ad-Hoc  (Ad-Hoc Groups).

Việt Nam hiện có TCVN 10687  gồm 7 phần về điện gió, và đang xây dựng 10 TCVN khác. Việc thiếu tiêu chuẩn quốc gia về ĐGNK là một trong nhưng rào cản phát triển ĐGNK ở Việt Nam. Khi không có tiêu chuẩn quốc gia, các nhà phát triển các dự án điện gió sẽ phải áp dụng các tiêu chuẩn khác nhau. Tình trạng này tiềm ẩn khả năng dẫn đến sự khác biệt về tiêu chí kỹ thuật thiết kế giữa các chủ đầu tư và các dự án khác nhau, gây ra những thách thức và trở ngại đáng kể cho các công việc liên quan đến phát triển ngành điện gió. Vì vậy, rất cần có một bộ các tiêu chuẩn quốc gia đầy đủ cho ĐGNK.

Dự án xây dựng 20 TCVN về ĐGNK là sáng kiến của Văn phòng Dịch vụ Dự án thuộc Liên Hợp Quốc (UNOPS), Quỹ Đối tác chuyển đổi Năng lượng Đông Nam Á (ETP) phối hợp với  Uỷ ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ) trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ (MOST), nhằm hướng tới thiết lập một bộ tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam (TCVN) đầy đủ cho ĐGNK. Dự án này được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình chuyển đổi năng lượng Đông Nam Á, một chương trình có nhiều bên tham gia, thực hiện trong 5 năm nhằm mục đích đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng ở Đông Nam Á, góp phần đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) của Liên hợp quốc và các mục tiêu khí hậu Paris năm 2030. Chương trình ưu tiên ba quốc gia là Indonesia, Philippines và Việt Nam, là những quốc gia trong khu vực có nhu cầu năng lượng cao nhất, có một lượng lớn dự án về nhiên liệu hóa thạch đang triển khai và có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo.

Các tiêu chuẩn được xây dựng trong khuôn khổ dự án này bao gồm:

Nhóm 1: Tiêu chuẩn thiết kế (5 TCVN), bao gồm Tua bin gió – phần 4: yêu  cầu  thiết kế hộp số tua bin gió; Hệ thống phát điện gió – Phần 5: Cánh tua bin gió; Tua bin gió – Phần 1: Yêu cầu thiết kế; Tua bin gió – Phần 24: Hệ thống chống sét; Hệ  thống phát điện gió – Phần 6: Yêu cầu thiết kế tháp và móng.

Nhóm 2: Đo lường và thử nghiệm tính năng (8 TCVN), bao gồm Tua bin gió – Phần 11: Kỹ thuật đo tiếng ồn âm thanh; Tua bin gió – Phần 13: Đo tải trọng cơ  học; Tua bin gió  - Phần 14:  Công bố mức công suất âm biểu kiến và giá trị âm sắc; Tua bin gió – Phần 23: Thử nghiệm toàn diện kết cấu cánh; Cáp  ngầm biển – Phương pháp thử nghiệm và  yêu cầu; Hệ thống phát điện gió – Phần 26-1: Độ khả dụng của hệ thống phát điện gió; Hệ thống phát điện gió – Phần 27-1: Mô hình mô phỏng  điện – Mô hình chung; Hệ thống phát điện gió – Phần 27-2: Mô hình mô phỏng điện – Xác nhận mô hình.

Nhóm 3: Truyền thông giám sát và điều khiển nhà máy điện gió  (7 TCVN), bao gồm Hệ thống phát điện gió – Phần 25-1: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Mô tả tổng  thể các nguyên tắc  và mô hình; Tua bin gió – Phần 25-2: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Mô hình thông tin; Tua bin gió – Phần 25-3: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Mô hình trao đổi thông tin; Hệ thống phát điện gió– Phần 25-4: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Ánh xạ tới hồ sơ truyền thông; Hệ thống phát điện gió – Phần 25-5: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Thử nghiệm tuân thủ; Hệ thống phát điện gió – Phần 25-6: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Các lớp nút  logic và lớp dữ liệu để theo dõi tình trạng; Hệ thống phát điện gió – Phần 25-7: Truyền thông giám sát và điều khiển các  nhà máy điện gió – Ngôn ngữ mô tả cấu  hình.

Các tiêu chuẩn này được xây dựng dựa trên việc chấp nhận các Tiêu chuẩn quốc tế IEC tương ứng. Dự thảo lần hai là phiên bản được chỉnh sửa, hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu các ý kiến của các đại biểu tại các hội nghị tham vấn và ý kiến của các tổ chức, chuyên gia đóng góp, đã được gửi đến STAMEQ để tiếp tục xem xét, thực hiện các bước tiếp theo theo quy định tại Thông tư số 11/2021/TT-BKHCN về hướng dẫn chi tiết việc xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, trước khi trình Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E13 Năng lượng tái tạo được giao nhiệm vụ xây dựng các TCVN về Điện gió nêu trên, trên cơ sở hồ sơ và các dự thảo đề nghị nhận được. Các dự thảo TCVN này  đã được gửi đi lấy ý kiến rộng rãi của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Ảnh: Hội nghị tham vấn lần 1 tại Hà Nội.

Dự án được thực hiện bởi liên danh gồm: Viện Nghiên cứu Phát triển Tiêu chuẩn và Chất lượng (ISSQ), tổ chức hoạt động trong lĩnh vực cung cấp các dịch vụ đánh giá sự phù hợp và trong lĩnh vực tiêu chuẩn, chất lượng; Công ty TNHH Pondera Việt Nam (thuộc Pondera Hà Lan), là tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và phát triển năng lượng điện gió trên toàn cầu, sở hữu đội ngũ các chuyên gia giàu kinh nghiệm, có thế mạnh là điện gió ven bờ, ngoài khơi, xây dựng các nông trại điện gió và phát triển điện năng lượng mặt trời, cung cấp dịch vụ tư vấn cho từng giai đoạn phát triển của các dự án và chính sách điện gió ngoài khơi. Ngoài ra, trong quá trình triển khai dự án có sự tham gia của đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (PECC1)  và Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia (Nawapi). 

Ảnh: Hội nghị tham vấn lần 2 tại TP Hồ Chí Minh

Việc xây dựng được 20 tiêu chuẩn quốc gia này là bước đi rất cơ bản, làm cơ sở kỹ thuật vững chắc cho các công việc liên quan đến các dự án điện gió nói chung và ĐGNK nói riêng của Việt Nam. Tuy nhiên, trong thời gian tới, chúng ta cần tiếp tục tổ chức xây dựng các tiêu chuẩn TCVN tiếp theo để chúng ta có đầy đủ các tiêu chuẩn có liên quan đến điện gió và ĐGNK. Ngoài việc cần thiết bổ sung các tiêu chuẩn liên quan thuộc ba nhóm: tiêu chuẩn thiết kế; đo lường và thử nghiệm tính năng; truyền thông giám sát và điều khiển nhà máy điện gió, mà dự án này thực hiện, cần nghiên cứu xây dựng các tiêu chuẩn về  khảo sát, điều tra; tiêu chuẩn về sức khỏe, an toàn và môi trường; vận hành và bảo trì. Đồng thời cần theo dõi, tham gia vào các dự án xây dựng các tiêu chuẩn IEC mới, đang và có thể sẽ được tiến hành, để kịp thời nắm bắt và đưa vào chấp nhận thành TCVN sau khi các IEC chính thức được phát hành.

Việc xây dựng đầy đủ và kịp thời các TCVN về điện gió và ĐGNK, sẽ góp phần đẩy nhanh các dự án điện gió của Việt Nam, giúp tăng cường khả năng tự chủ về hệ thống năng lượng quốc gia, đảm bảo tính bền vững về môi trường, tăng trưởng  kinh tế, đảm bảo an ninh năng lượng cho Việt Nam và đảm bảo thực hiện tốt những cam kết quốc tế của Việt Nam về phát triển bền vững./.