XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN VỀ BESS GÓP PHẦN ĐẨY NHANH VÀ KHAI THÁC HIỆU QUẢ CÁC DỰ ÁN NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO

Sự thâm nhập ngày một nhiều hơn của năng lượng tái tạo (NLTT) vào hệ thống điện, đã làm nảy sinh những vấn đề cần được giải quyết, đặc biệt khi nó liên quan đến sự ổn định và tính linh hoạt của hệ thống điện. NLTT đặc biệt là năng lượng mặt trời và gió, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Khi trời không có nắng hoặc gió không đủ mạnh, sản lượng điện sẽ bị sụt giảm, gây khó khăn trong việc duy trì nguồn cung cấp ổn định… Việc sử dụng hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) là vô cùng quan trọng, cần thiết để giải quyết các vấn đề phát sinh của hệ thống điện. Việc xây dựng đầy đủ và kịp thời các TCVN về BESS, sẽ góp phần đẩy nhanh và khai thác hiệu quả các dự án BESS  nói riêng và NLTT nói chung.

Với định hướng phát triển nền kinh tế xanh bền vững, thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích phát triển nguồn NLTT. Gần đây nhất, ngày 20/8/2025 Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và  Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW. Một trong những quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 70-NQ/TW là “Phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; ưu tiên khai thác, sử dụng triệt để và hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới, năng lượng sạch;…” với một trong những mục tiêu cụ thể đến năm 2025 là “Tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi, tổng công suất các nguồn điện khoảng 183-236 GW; tổng sản lượng điện khoảng 560-624 KWh. Tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 25-30%”.

Ảnh minh họa về BESS

Ứng dụng BESS trong phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Hiện tại, các dự án BESS tại Việt Nam đang trong giai đoạn nghiên cứu và đề xuất thí điểm. Chính phủ đã giao cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đầu tư thí điểm BESS với công suất 50MW/50 MWh để nghiên cứu các dịch vụ phụ trợ và đặt nền móng cho việc xây dựng chính sách giá cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật. Các đơn vị nghiên cứu và các công ty tư vấn hệ thống điện chuyên ngành đã được giao nhiệm vụ tham gia nghiên cứu thiết kế và ứng dụng BESS trong các dự án NLTT để giải quyết các vấn đề thiếu điện, quá tải lưới điện, nguy cơ mất ổn định hệ thống điện hiện nay. Thời gian gần đây tại Việt Nam, để đáp ứng nhu cầu tự sản và tự tiêu điện mặt trời áp mái, nhiều hộ gia đình, cơ sở thương mại, cao ốc văn phòng, nhà máy ở khu vực phía Nam đã lắp đặt BESS nhỏ với công suất từ vài kWh đến vài chục kWh. Đáng chú ý, Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng điện 2 (EVN PECC2) đã lắp đặt BESS 750 kW với công suất pin lưu trữ 2 MWh, đã đi vào hoạt động từ năm 2021 như một dự án thí điểm. [Theo Báo cáo nghiên cứu toàn diện Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về Hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) - Việt Nam/ ETP - UNOPS V2.0 ngày 15/7/2024].

Ảnh:  Dự án thí điểm BESS tại Việt Nam.

Theo số liệu từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến hết năm 2022, đã có 8908 MW điện mặt trời, 7660MW điện mặt trời áp mái, 5059 MW điện gió, 395 MW điện sinh khối và điện chất thải rắn trong tổng công suất nguồn điện. Tổng công suất các nguồn điện gió và mặt trời đã chiếm gần 27% tổng công suất của hệ thống, trong đó điện gió chiếm 6,27% và điện mặt trời chiếm 19,53%, đưa Việt Nam trở thành một trong các nước đi đầu về công suất lắp đặt điện NLTT trên thế giới và trong khu vực” [Bài Năng lượng tái tạo tại Việt Nam: Tăng tốc phát triển nhờ điện mặt trời và điện gió, đăng ngày 29/9/2023 trên Cổng thông tin điện tử Quốc Hội].

Theo các chuyên gia, sự thâm nhập của NLTT vào hệ thống điện không phải là vấn đề đáng lo ngại khi tỷ lệ này dưới 10%, nhưng sẽ rất đáng kể khi đạt 20% tổng sản lượng điện [Theo International Journal of Power Electronics and Drive System (IJPEDS) r 398 Vol. 11, No. 1, March 2020, pp. 398-408]. BESS đã trở nên phổ biến nhờ khả năng lưu trữ năng lượng và phục vụ nhiều mục đích trong việc giải quyết các vấn đề khác nhau của hệ thống điện. Như vậy, Việt Nam đã đến lúc rất cần phải phát triển BESS để đảm bảo hệ thống điện được ổn định và  linh hoạt trong bối cảnh tỷ trọng NLTT đã vượt ngưỡng 20% và còn tiếp tục gia tăng.

Sự cần thiết xây dựng các tiêu chuẩn về BESS

Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) là một tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế chuyên soạn thảo và công bố các tiêu chuẩn quốc tế tiên tiến về kỹ thuật, công nghệ điện, điện tử và các công nghệ liên quan, trong đó có các tiêu chuẩn về BESS.  Ban kỹ thuật IEC/TC120  là ban kỹ thuật chuyên soạn thảo các tiêu chuẩn liên quan đến Hệ thống lưu trữ năng lượng điện, hiện có 28 nước thành viên tham gia đầy đủ và 8 nước thành viên quan sát, thư ký vụ là Nhật Bản. Đến nay Ban kỹ thuật này đã soạn thảo hàng chục tiêu chuẩn quốc tế IEC và đang tiếp tục xây dựng nhiều tiêu chuẩn khác về BESS.

Ở Việt Nam, đã công bố một số tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) liên quan đến pin sơ cấp, được thiết kế để sử dụng một lần rồi thải bỏ; hệ thống pin lưu trữ năng lượng và pin nhiên liệu dùng trong phương tiện giao thông đường bộ; … Các tiêu chuẩn này không liên quan đến BESS kết nối hệ thống điện. Việc thiếu các TCVN về BESS gây khó khăn cho việc đầu tư vào BESS và NLTT nói chung. Việc xây dựng các TCVN về BESS sẽ giúp quản lý hiệu quả việc tích hợp BESS vào các dự án NLTT và đảm bảo độ tin cậy và bền vững của hệ thống năng lượng, góp phần thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực VIII và đạt được cam kết net zero của Việt Nam.

Dự án xây dựng 15 TCVN về BESS là sáng kiến của Văn phòng Dịch vụ Dự án thuộc Liên Hợp Quốc (UNOPS), Quỹ Đối tác chuyển đổi Năng lượng Đông Nam Á (ETP) phối hợp với  Uỷ ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ), nhằm hướng tới thiết lập một bộ TCVN đầy đủ cho BESS. Dự án này được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình chuyển đổi năng lượng Đông Nam Á, một chương trình có nhiều bên tham gia, nhằm mục đích đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng ở Đông Nam Á, góp phần đạt được các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của Liên hợp quốc và các mục tiêu của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu.

Nội dung chính của dự án là nghiên cứu toàn diện và xây dựng dự thảo các TCVN cho BESS với sự tham vấn chặt chẽ của STAMEQ; tổ chức các hội thảo, cuộc họp tư vấn; các chuyến công tác tới các phòng thí nghiệm quốc tế và đánh giá tính khả thi của các dự thảo TCVN.

Ảnh: Hội nghị tham vấn lần 1 tại Hà Nội

Dự án được thực hiện bởi liên danh gồm: Viện Nghiên cứu Phát triển Tiêu chuẩn và Chất lượng (ISSQ), tổ chức hoạt động trong lĩnh vực cung cấp các dịch vụ đánh giá sự phù hợp và trong lĩnh vực tiêu chuẩn, chất lượng; Công ty TNHH Pondera Việt Nam (thuộc Pondera Hà Lan), là tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và phát triển năng lượng điện gió trên toàn cầu; TUV NORD Việt Nam; Đại học PHENIKAA.

Các TCVN được xây dựng trong khuôn khổ dự án này gồm 4 nhóm cho Hệ thống lưu trữ điện năng nêu trong bảng dưới đây.

Các dự thảo tiêu chuẩn này được xây dựng dựa trên việc chấp nhận các Tiêu chuẩn quốc tế IEC tương ứng. Dự thảo đã qua hai lần tham vấn rộng rãi (trực tiếp kết hợp trực tuyến) và được chỉnh sửa, hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu các ý kiến của các đại biểu,  các tổ chức, chuyên gia, đã được gửi đến STAMEQ để tiếp tục xem xét, thực hiện các bước tiếp theo theo quy định.

Ảnh: Hội nghị tham vấn lần 2 tại TP Hồ Chí Minh

Sau khi nhận được hồ sơ dự thảo các tiêu chuẩn, STAMEQ giao cho Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, Ban Tiêu chuẩn tiếp tục xem xét, thực hiện các bước tiếp theo theo quy định. Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam thông qua Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E 18 Pin và ắc quy xem xét, nghiên cứu xây dựng, hoàn chỉnh dự thảo tiêu chuẩn, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi, tổ chức hội nghị chuyên đề, hoàn chỉnh hồ sơ và dự thảo tiêu chuẩn trình STAMEQ thẩm định. Ngày 27/9/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định số 2094/QĐ-BKHCN công bố bộ TCVN về hệ thống lưu trữ điện năng  nêu trên.

Ngày 15/10/2025, Hội nghị báo cáo kết quả triển khai dự án và công bố 15 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) đã được tổ chức với hình thức trực tiếp và trực tuyến tại Hà Nội.

Việc xây dựng được 15 TCVN về BESS là bước đi rất cơ bản, làm cơ sở kỹ thuật vững chắc cho các công việc liên quan đến các dự án NLTT nói chung và BESS  nói riêng ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong thời gian tới, chúng ta cần tiếp tục tổ chức xây dựng các TCVN tiếp theo để đảm bảo có đầy đủ các TCVN về BESS. Dưới góc độ của Dự án, trong quá trình nghiên cứu và triển khai, nhận thấy vẫn còn tồn tại một số khoảng trống kỹ thuật cần được xem xét bổ sung xây dựng TCVN. Đó là các tiêu chuẩn về: thử nghiệm cho thiết bị và hệ thống lưu trữ điện năng sử dụng trong các ứng dụng của hệ thống điện; hướng dẫn vận hành và bảo trì BESS kết nối hệ thống điện; kết nối và phối hợp vận hành BESS với hệ thống điện; phòng cháy và chữa cháy cho BESS.

Việc xây dựng đầy đủ và kịp thời các TCVN về BESS, sẽ góp phần đẩy nhanh và khai thác hiệu quả các dự án NLTT ở Việt Nam, bảo đảm sự ổn định và tính linh hoạt cho hệ thống điện, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu  phát triển bền vững./.