Vừa qua, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng cùng đoàn công tác Bộ KH&CN đã đến thăm và làm việc tại Viện Triết học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Hoạch định đường lối, chính sách phát triển

Phát biểu tại buổi làm việc, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, với hơn 70 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm đã được khẳng định là cơ quan nghiên cứu hàng đầu của cả nước trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng, Nhà nước trong hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước.

Quang cảnh buổi làm việc

Riêng trong năm 2025, Viện Hàn lâm đã hoàn thành 3 đề án lớn theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; tổ chức nhiều hội thảo khoa học cấp quốc gia có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Các kết quả nghiên cứu không chỉ làm sáng tỏ những vấn đề cốt lõi của lịch sử và con đường cách mạng Việt Nam, mà còn trực tiếp phục vụ công tác hoạch định chính sách phát triển trong bối cảnh mới.

Trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và tư vấn chính sách, năm 2025, Viện Hàn lâm đã xây dựng 38 báo cáo tư vấn, trong đó có 28 báo cáo được gửi tới Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các ban, bộ, ngành Trung ương. Đặc biệt, các báo cáo phân tích, dự báo tình hình kinh tế – xã hội phục vụ phiên họp thường kỳ hằng tháng của Chính phủ đã trở thành nguồn tham khảo quan trọng, góp phần hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Cùng với đó, công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục là một điểm sáng, góp phần quan trọng vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học xã hội và nhân văn cho Viện Hàn lâm và cho cả nước.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm cũng nhấn mạnh, những kết quả đạt được trong thời gian qua gắn liền với sự quan tâm, đồng hành và hỗ trợ tích cực của Bộ KH&CN, đặc biệt là vai trò chỉ đạo, định hướng chiến lược trong việc triển khai các đề án khoa học trọng điểm quốc gia như: Nghiên cứu khu di tích khảo cổ Óc Eo – Ba Thê, Nền Chùa; Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam; Chương trình nghiên cứu tổng thể về di tích Rộc Tưng – Gò Đá (Gia Lai)... Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo điều kiện để Viện Hàn lâm mở mới 8 chương trình nghiên cứu quan trọng trong năm 2025, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo tại buổi làm việc cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, vướng mắc của Viện Triết học – đơn vị nghiên cứu đầu ngành về triết học. Giai đoạn 2021–2025, Viện Triết học đẫ triển khai nhiều nhiệm vụ nghiên cứu ở các cấp, song định mức kinh phí nghiên cứu cơ bản còn thấp, bình quân khoảng 71 triệu đồng/người/năm, chưa phù hợp với đặc thù nghiên cứu triết học mang tính dài hạn, khó định lượng. Cơ chế hiện hành cũng chưa đủ mạnh để khuyến khích nghiên cứu liên ngành và các nghiên cứu có tác động xã hội lâu dài.

Nguồn nhân lực còn thiếu và chưa đồng đều, thu nhập chưa đủ hấp dẫn để thu hút, giữ chân chuyên gia đầu ngành. Hạ tầng nghiên cứu còn hạn chế; thiếu dữ liệu; khả năng tiếp cận các cơ sở dữ liệu quốc tế và công cụ AI hỗ trợ nghiên cứu còn nhiều khó khăn...

Viện Triết học đang đặt mục tiêu tái định vị chiến lược, chuyển từ mô hình “viện nghiên cứu hàn lâm thuần túy” sang “viện nghiên cứu chiến lược về triết học”, trở thành trung tâm nghiên cứu có uy tín trong khu vực và là địa chỉ tin cậy trong tư vấn chiến lược cho Đảng và Nhà nước.

Đáng chú ý, Viện xác định các hướng nghiên cứu mới mang tính đột phá như triết học dữ liệu, triết học số, đạo đức trí tuệ nhân tạo, chủ quyền số quốc gia, triết học về chuyển đổi số, phát triển bền vững và biến đổi khí hậu. Đây được coi là những lĩnh vực then chốt, góp phần cung cấp nền tảng tư duy, hệ giá trị và chuẩn mực cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.

Dẫn dắt tư duy trong kỷ nguyên mới

Khẳng định vai trò quan trọng của nghiên cứu Triết học, tại buổi làm việc Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những chuyển đổi sâu sắc do trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và xã hội số mang lại, những chuyển đổi này không chỉ là vấn đề công nghệ mà cốt lõi là vấn đề về con người, giá trị, đạo đức và ý nghĩa của sự phát triển – những lĩnh vực thuộc về triết học. Vì vậy, triết học không thể đứng ngoài mà cần giữ vai trò dẫn dắt tư duy trong kỷ nguyên mới.

Các đại biểu tham dự chụp ảnh lưu niệm

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, triết học cần chuyển từ việc chủ yếu giải thích thế giới sang chủ động tham gia kiến tạo tương lai, đồng hành cùng Nhà nước trong việc xây dựng tầm nhìn phát triển dài hạn. Triết học phải tham gia ngay từ khâu định nghĩa đúng vấn đề, tạo nền tảng tư duy cho quá trình xây dựng chính sách, nhất là các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo đó, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đề nghị Viện Triết học tập trung nghiên cứu các vấn đề triết học của thời đại số như: triết học về dữ liệu, đạo đức trí tuệ nhân tạo, quyền lực và quản trị trong xã hội số, bảo vệ phẩm giá con người, công bằng xã hội và quyền riêng tư dữ liệu. Trên cơ sở đó, góp phần làm rõ và phát huy những giá trị mang bản sắc văn hóa Việt Nam, phục vụ việc xây dựng hệ giá trị Việt Nam trong thế kỷ XXI, vừa hiện đại, vừa nhân văn, vừa giữ gìn căn tính dân tộc.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng gợi mở việc hình thành các nhóm tư tưởng chiến lược, xây dựng cơ chế tham vấn triết học đối với các chính sách lớn của quốc gia; từng bước đưa Viện Triết học trở thành trung tâm đối thoại tư tưởng, kết nối triết học với khoa học, công nghệ, giáo dục và quản trị nhà nước. Viện Triết học không chỉ là cơ sở nghiên cứu học thuật mà còn là địa chỉ tư duy chiến lược, góp phần dẫn dắt nhận thức và định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Buổi làm việc thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Bộ trưởng Bộ KH&CN đối với khoa học xã hội và nhân văn; đồng thời khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của Viện Triết học và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong việc cung cấp luận cứ khoa học, nền tảng tư tưởng phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.

Nguồn: Chất lượng & Cuộc sống