Hệ thống hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) của Nhật Bản

Quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn kỹ thuật

Nhật Bản có nhiều danh mục quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn kỹ thuật cho các ngành khác nhau. Do số lượng các danh mục này khá nhiều và có những quy định không quen thuộc với các nhà xuất khẩu nước ngoài, nên các sản phẩm nước ngoài rất dễ không phù hợp với quy định nhất định và bị từ chối nhập khẩu. Bên cạnh đó, không nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật của Nhật Bản hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, nên khi sản phẩm nước nhập khẩu phải đáp ứng tiêu chuẩn kép đồng thời phải phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và phù hợp với tiêu chuẩn của Nhật Bản. Điều này gây khó khăn về chi phí và thời gian tiếp cận thị trường cho các doanh nghiệp nước ngoài.

Hình ảnh: Minh họa hệ thống hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) của Nhật Bản

Chế độ chứng nhận

Việc quản lý chứng nhận chất lượng của Nhật Bản là do các cơ quan chính phủ quản lý công tác chứng nhận chất lượng thực hiện. Mỗi cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện chế độ chứng nhận chất lượng riêng biệt đối với sản phẩm được phân công quản lý với các dấu chứng nhận riêng biệt. Sản phẩm chứng nhận do Bộ Ngoại thương và Công nghiệp (MITI) Nhật Bản quản lý chiếm khoảng 90% tổng số sản phẩm chứng nhận toàn quốc, và thực hiện 2 chế độ chứng nhận bắt buộc và tự nguyện. Chế độ chứng nhận bắt buộc được quy định bằng văn bản pháp luật, trong khi đó chứng nhận tự nguyện được thực hiện theo tiêu chuẩn JIS (sản phẩm công nghiệp), tiêu chuẩn JAC (sản phẩm nông nghiệp) và các dấu, logo được người tiêu dùng Nhật Bản tín nhiệm như logo G, SG hoặc ST. Nếu không thông qua chứng nhận này, thì hàng hóa khó có thể tiếp cận thị trường Nhật Bản.

Chế độ kiểm tra, kiểm dịch

Nhật Bản sử dụng hệ thống kiểm soát vệ sinh toàn diện lấy HACCP làm cơ sở. Năm 1995, khi ban hành “Luật vệ sinh thực phẩm”, Nhật Bản đã thiết lập hệ thống toàn diện này. Trong hệ thống này, sau khi được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi kiểm tra và xác nhận thực phẩm được kiểm soát vệ sinh một cách phù hợp, thì cơ quan này phê chuẩn phương tiện sản xuất hoặc gia công theo phân loại thực phẩm.

Trong hệ thống này, nhà sản xuất hoặc nhà gia công căn cứ vào hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm trọng yếu xác định phương pháp sản xuất hoặc gia công và phương pháp kiểm soát vệ sinh đối với thực phẩm. Sau đó, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi xác nhận phương pháp kiểm soát này liệu có phù hợp với tiêu chuẩn đã thẩm tra phê chuẩn hay không. Phương pháp sản xuất hoặc gia công được phê chuẩn trong hệ thống này được coi là tiêu chuẩn sản xuất hoặc gia công mà Luật này đã quy định.

Hình ảnh: Minh họa hệ thống hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) của Nhật Bản

Từ năm 1991, Nhật Bản bắt đầu thực hiện chế độ đăng ký đối với các công ty nước ngoài nhập khẩu thủy sản vào Nhật Bản. Theo đó thủy sản trước khi nhập khẩu, công ty nước ngoài phải báo cáo tên gọi và số lượng thuỷ sản sẽ nhập khẩu cho Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Khi hàng cập cảng, cơ quan kiểm tra của chính phủ hoặc phòng thí nghiệm được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi uỷ quyền chỉ định (năm 1989 có 57 phòng như vậy) kiểm tra hợp chuẩn thì hàng hóa mới có thể được thông quan. Hạng mục kiểm tra bao gồm tổng cộng gần 30 hạng mục như vi sinh vật, dư lượng thuốc trừ sâu và thuốc thú y và E. coli, trong đó tiêu chuẩn dư lượng thuốc trừ sâu (MRLs) nghiêm ngặt hơn mức trung bình thế giới. Điều này làm tăng đáng kể chi phí xuất khẩu sản phẩm của nước ngoài.

Về phương diện kiểm tra sản phẩm, Nhật Bản quy định hàng hoá cùng loại nhập khẩu đối với thời gian khác nhau, mỗi lần đều phải có một quy trình kỹ thuật kiểm tra. Nhưng đối với hàng hoá cùng loại của bản địa, thì chỉ cần một lần tiến hành kiểm tra đối với nhà sản xuất. Điều này là sự phân biệt đối xử rõ ràng đối với sản phẩm nước ngoài.